ژان شاردن ( مترجم : اقبال يغمايى )
32
سفرنامه شاردن ( فارسى )
معاملات خريد و فروخت سكّهء پنج سويى نصيب بازرگانان مىشد ، و من پيش از اين به آن اشاره كردهام . اين بار ژنيها فرصت و اميد نداشتند كه فرانسويان مانند بار اول ايشان را يارى دهند . زيرا مقارن اين احوال كار بازرگانى در مشرق زمين رونق و اعتبار زياد يافته بود ، و فرانسويان دريافته بودند كه حمايت آنان از بازرگانان ژنى در مصلحت كشورشان نيست . از روى ديگر باور كرده بودند كه موافقت يا مخالفتشان دربارهء ژنيها در دربار عثمانيان تأثير زياد ندارد . ژنيها نيز كه از عدم توجّه دربار فرانسه نسبت به كشورشان پى برده بودند به انگلستان و امپراتورى آلمان رو آوردند ، و با پشتيبانى آن دو كشور فعّاليتهاى بازرگانى خود را دنبال كردند ، و وزير مختارشان در دربار فرانسه پادشاه را آگاه ساخت كه يك كمپانى شرقى در ژن به كار آغاز نهاده ، و اين دولت به زودى سفيرى را به امپراتورى عثمانى اعزام مىدارد ، و اميدوار است پادشاه فرانسه از اين اقدامات كه انجام پذيرفته پشتيبانى كند ، و از مساعدتهاى لازم دريغ نورزد . و پادشاه به گفتن اين جواب كوتاه كه : من براى جمهورى ژن هر گونه موفقيّت را آرزومندم ، اكتفا كرد و بيش از اين چيزى نگفت . اين جواب كوتاه و سرد موجب عدم اطمينان ژنيها در پيشرفت كارشان شد ، و براى كسب موفقيّت ماركى دورازو ( durazzo ) را كه در كمپانى نفوذ تمام داشت ، و اگر اين مقدمات به نتيجه مىرسيد سود سرشارى عايدش مىشد ، براى دنبال كردن مذاكرات محرمانه به دربار امپراتور عثمانى فرستادند . دورازو همراه كنت لسله ( lesle ) سفير فوقالعاده امپراتور آلمان در دربار حضور يافت ، و اين دو با صدراعظم امپراتور عثمانى ديدار كردند . پس از مذاكرات بسيار سرانجام دورازو موفق به جلب موافقت صدراعظم شد ، و اين امر هنگامى به نتيجه رسيد كه سفيران آلمان و انگليس در دربار عثمانى ، متفقا فرستادهء امپراتور ژن را تأييد كردند . اين دو سفير همزمان و قاطعانه از صدراعظم خواستار شدند كه جمهورى ژن نيز مانند انگليس و هلند از حقوق كاپيتولاسيون برخوردار باشد . دورازو نماينده و فرستادهء جمهورى ژن پس از جلب موافقت صدراعظم امپراتورى عثمانى شادمانه به وطن خود بازگشت و گزارش كارش را مبنى بر متقاعد كردن دربار عثمانى به قبول پيشنهادهاى مورد نظر ، به دربار امپراتورى ژن تقديم كرد . ژنيها بىدرنگ دو كشتى بزرگ براى فرستادن به دربار امپراتورى عثمانى برگزيدند . نخستين دورهء مذاكرات ماركى و صدراعظم عثمانى چندان سرّى انجام نيافته